Efektywne nauczanie


Co ma wpływ na wzrost efektywności nauczania? Dlaczego planowanie lekcji ma tak duże znaczenie? Jak prowadzić rozwijającą rozmowę coachingową z nauczycielem? Przedstawiamy refleksje Danuty Sterny wyniesione z warsztatów dotyczących szczególnie efektywnych praktyk nauczania prowadzonych przez wykładowców z Teachers College Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku.

Co warunkuje zaplanowanie dobrej lekcji?

  • Aktywizacja wcześniejszej wiedzy uczniów
  • Natura zadania i poleceń
  • Spójność w ramach ciągu lekcji
  • Możliwość sprawdzenia zrozumienia

Dobre zajęcia:

  • Poruszają ważne pojęcia i umiejętności (są tak przemyślane, aby dotyczyły kluczowych dla przedmiotu aspektów)
  • Są spójne (spójność celów kryteriów i poleceń)
  • Definiują cele nauczania (mają jasno określony cel)
  • Zapewniają logiczną kolejność przekazywania wiedzy (stanowią logiczny ciąg)
  • Zapewniają pole manewru (umożliwiają wprowadzenie potrzebnych modyfikacji)

O dobrej lekcji

Po każdych zajęciach powinno nastąpić zdiagnozowanie wiedzy i umiejętności uczniów, które pokaże nauczycielowi i uczniom, czy cel został osiągnięty. Nauczyciel planuje takie sprawdzenie przed lekcją. Następnie na podstawie wyników diagnozy dzieli uczniów na grupy i albo zarządza wzajemne nauczanie, albo z grupą tego potrzebującą powtarza nauczanie, a grupie zawansowanej w zrozumieniu proponuje pogłębienie tematu.

Cele nauczyciel planuje przed lekcją i uwzględnia to, czy na poprzedniej lekcji cele zostały zrealizowane. Najlepiej jest, gdy do lekcji uda się określić jeden cel. Nauczyciel zastanawia się, czy cele są istotne, czy są jasno sformułowane i czy rezultaty jakie mają być osiągnięte są określone.

Zadania

Do tego dopiero nauczyciel dobiera polecenia i zadania dla uczniów. Polecenia niezwiązane z celami, powinny być pominięte. Nauczyciel wybiera zadania, które są z wyższych poziomów myślenia.

Zadania są dostosowane do uczniów, z jednej strony są możliwe do wykonania dla uczniów, a z drugiej stanowią dla nich odpowiednie wyzwanie. Zadania zapewniają uczniom możliwość samodzielnego (również w grupie) dochodzenia do rozwiązania.

Ruth Mitchell – „Osiągniecia uczniów nigdy nie przerosną poziomu zadania, jakie im przydzielono”

Jest wiele systemów klasyfikujących poziomy poznawcze zadań: Bloom, Newman, Hattie, Hewlett Foundation, Webb, Solo itd. Obojętnie, który z systemów stosujemy, ważne jest, aby planować zadania z „wyższych półek”, czyli nie tylko z poziomu wiedzy. Okazuje się, że 90% zadań na lekcjach jest niestety z poziomu wiedzy, ale trzeba pamiętać, że polecenia z tego podstawowego poziomu też są potrzebne. Warto zastanowić się, jak podnieść poziom poleceń na wyższe poziomy i jak wyciąć część zadań z poziomu wiedzy.

Np.: jeśli uczymy odejmowania i kusi nas ćwiczenie tej umiejętności, to warto zadać polecenie:

Wykorzystując tylko raz cyfry: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, odejmij dwie liczby:

_ _ _ _

_ _ _ _

Aby otrzymać wynik: 1738

Np.: Nie warto zadawać pytań o wiedzę, bo wtedy uczniowie słabsi „odpadają”, a jeśli zadawać im pytania z wyższych poziomów, to podejmują wyzywanie. Zamiast zadać pytanie: „podaj nawę stolicy Polski” , lepiej zadać pytanie: „Czy stolica kraju jest zawsze w środku kraju”.

Np.: Jak zaplanować harmonogram meczów siatkówki, aby każda drużyna miała okazję zagrać z każdą z pozostałych. Ten przykład, ale też inne pokazują, że w matematyce dobre są zadania, które nie mają jedynego słusznego rozwiązania.

Lekcja kończy się podsumowaniem, które sprawdza poziom zrozumienia materiału przez uczniów. Wnioski są uwzględniane przy planowaniu następnej lekcji.

Aktywizowanie wiedzy uczniów nie polega na przypomnieniu wcześniejszego materiału, polega na tym, że uruchamia się wiedza, którą uczeń kojarzy z nowym materiałem. Skojarzenia mogą być poza szkolne. Nowa wiedza musi dokleić się do tego, co już uczący wie. Pomocne mogą być zadania na dobry początek, wspólne określanie celów z uczniami, zadawanie przez uczniów wzajemnych pytań, zadawanie uczniom pytań prowokujących, plecenie przekazania wiedzy innemu uczniowi.

Nauczyciele maja tendencje do planowania zbyt dużej liczby zadań. Zamiast dużej liczby zadań, lepiej jest pozostawić czas na pytania uczniów i umożliwić przedstawienia różnych dróg dochodzenia do rozwiązania. Warto przejrzeć plan lekcji i ograniczyć liczbę poleceń.

Coaching szkolny

Jest klika rodzajów coachów. Jeden niesie do szkoły zasoby, drugi, obserwuje lekcje nauczycieli i daje im informację zwrotną, a trzeci wspólnie z nauczycielami planuje i prowadzi lekcje, a potem je poprawia. Działania pierwszego nie przekładają się zbytnio na poprawę wyników nauczania, drugi coach ma znikomy wpływ na poprawę, tylko trzeci jest efektywny.

W TC mają ponad 80 coachów, 20% pierwszego rodzaju, 50% drugiego i 30% trzeciego rodzaju. Coaching jest opłacany przez samorząd lub dystrykt szkolny. Szkoła może wybrać sobie odpowiedni pakiet, np. 20 dni lub kilka miesięcy. Coach (trzeciego rodzaju) pracuje z grupami nauczycieli lub z indywidualnym nauczycielem. Planuje z nimi lekcje, pomaga je prowadzić, a czasami demonstruje dobrą praktykę. Coach nie jest ekspertem, jest na tym samym poziomie co nauczyciel.

Wskazówki dla coach’a do rozmowy po obserwacji:

  • Docenić pracę nauczyciela
  • Zaczynać od konkretu, Jeden fakt z lekcji, np.: „Widziałem, że dziewczynka pod oknem bawiła się komórka, jak myślisz, co można byłoby zrobić, aby ją zaangażować?”
  • „Zastanówmy się jak zmienić to w przyszłości”
  • „Jak to, o czym dyskutowaliśmy pomoże ci w pracy pomiędzy naszymi spotkaniami?”

Coach współpracuje z dyrektorem szkoły, aby była wspólnota wymagań. Zaleca się pracę coacha z grupą, bo grupa wywiera nacisk na jej członków. Grupa może też wspólnie planować lekcje i wzajemnie się obserwować, czyli mogą praktykować rozwijanie lekcji. Czyli:

  • Znajdują kluczowy temat lekcji
  • Ustalają jakie problemy mogą wiązać się z realizacją tematu
  • Ustalają cele i kryteria
  • Planują zadania
  • Planują sposób sprawdzania zrozumienia
  • Ustalają listę pytań do obserwacji
  • Jeden z nauczycieli przeprowadza lekcję, reszta ja obserwuje. Każdy z obserwatorów ma swoją role w obserwacji – obserwuje inne zagadnienie (np. tempo lekcji, czy zadania przekładają się na efektywność nauczania itp.)
  • Spotykają się na omówienie lekcji

Ten cykl powtarza się co najmniej 4 razy w roku

Pisanie

Uczeń powinien codziennie zapisywać swoje refleksje, dzięki temu pracuje jego głowa, a nauczyciel ma wgląd w myślenie uczniów.