Głębokie uczenie się uczniów na przykładach z SP32 i SP41 w Bydgoszczy


11 maja odbyła się zdalna konferencja "Jak bezpiecznie rzucać uczniów na głęboką wodę - Deep learning" zorganizowana wspólnie przez Szkołę Podstawową nr 32 i Szkołę Podstawową nr 41 w Bydgoszczy, w ramach Klubu Szkół uczących się. Wydarzenie zostało przygotowane z rozmachem i pozwoliło uczestnikom, których było aż 180 - na szeroki wgląd w pracę szkół. Usłyszeliśmy, jak o swoich założeniach, celach i pomysłach opowiadają nauczyciele i zobaczyliśmy na zdjęciach i filmach, jak w zadania angażują się uczniowie. Była to kopalnia pomysłów!

 

Obie szkoły jako wyzwanie realizowane w Klubie SUS wybrały głębokie uczenie się uczniów wspierane przez starannie zaprojektowane zadania edukacyjne. Było to dobrze widać w pokazywanych fragmentach lekcji: to uczeń i praca, jaka dokonuje się w jego umyśle nad zrozumieniem treści pozostaje w centrum uwagi nauczycieli.

 

"Zauważamy potrzebę takiej organizacji procesu nauczania, aby uczniowie wiadomości i umiejętności zdobywane w szkole potrafili wykorzystywać w nowych sytuacjach i kontekstach, dlatego skupiliśmy nasze działania na jakości zadań edukacyjnych, jako elementu oceniania kształtującego" - mówiła Agnieszka Sinkowska, reprezentująca SP nr 32

Plan doskonalenia jakości zadań edukacyjnych w tej szkole zakładał, że każdy z nauczycieli co najmniej raz w miesiącu indywidualnie lub w parze planuje lekcje z naciskiem na jakość zadania edukacyjnego i przeprowadza zaplanowane zajęcia z uczniami w ramach lekcji otwartych i koleżeńskich, obserwowanych przez drugiego nauczyciela. Autor lekcji otrzymuje informację zwrotną i wymienia wnioski z kolegą/koleżaką po fachu, a wspólna refleksja z takiej obserwacji ujęta w 3 pytaniach jest udostępniana wszystkim do celów monitorowania pracy z zadaniem: 1) z czego jestem zadowolona/-ny?, 2) co zmieniłabym/-łbym następnym razem?, 3) jakie kompetencje kluczowe kształciło zaproponowane uczniom zadanie edukacyjne?

 

Wyzwanie SP41 w pierwszym roku pracy w Klubie SUS dotyczyło rozwijania u uczniów umiejętności pracy z tekstem (interpretowania, wykorzystywania informacji zawartych w tekście, selekcjonowania informacji, argumentowania).

Zadania edukacyjne ćwiczące czytanie ze zrozumieniem miały wpłynąć na sposób myślenia, rozwijanie umiejętności analizy zagadnień, wzbogacanie języka i słownictwa, poszerzanie możliwości wyrażania własnych myśli, poglądów, emocji oraz rozumienia innych ludzi. Są to podstawowe kompetencje, których uczniowie będą używać przez całe życie - mówił Andrzej Kowalewski

Założeniem w realiacji tego wyzwania było, aby 1 raz w miesiącu przygotować i przeprowadzić zadanie edukacyjne do samodzielnej pracy uczniów na podstawie tekstu, ćwiczące „głębokie czytanie”. Uczeń otrzymywał informację zwrotną od nauczyciela opartą na zawartych w zadaniu kryteriach sukcesu, którą wykorzystywał do ewentualnej poprawy. Zadania sprawdzały nie tylko umiejętność prostego wyszukiwania informacji, ale też rozumienie całości przekazu, umiejętność dokonania oceny i refleksji.

 

W kolejnym roku wyzwanie zostało sformułowane następująco: Pytanie kluczowe jako sposób na zaangażowanie uczniów do samodzielnego identyfikowania problemów, poszukiwania informacji i tworzenia rozwiązań (również w wyniku pracy zespołowej i z wykorzystaniem narzędzi TIK)

Wybierając wyzwanie spodziewaliśmy się, że czeka nas powrót do naczuania zdalnego (...). Sytuacja ta skloniła nas, by coraz częściej odchodzić od podręcznikowej formuły zadań i tworzyć własne, oparte na zagadnieniach z przedmiotu, ale i inspirowane wydarzeniami ze świata czy bliskiego otoczenia uczniów. - mówiła Ada Bielawska

Zrealizowany z dużym naddatkiem plan zakładał, że 70% nauczycieli przygotuje dla każdej klasy, w której uczy, minimum jedno problemowe zadanie edukacyjne na semestr. Każde zadanie miało jasno określone cele, kryteria sukcesu oraz problem do rozwiązania. Uczniowie pracowali najczęściej w grupach, w których dzielili się pomysłami, samodzielnie szukali materiałów, analizowali informacje, wnioskowali, porównywali i oceniali. Efekty ich pracy były prezentowane na forum klasy i poddawane ocenie koleżeńskiej lub samoocenie. Nauczyciele przekazywali uczniom informację zwrotną, a uczniowie nauczycielom wskazówki płynące z podsumowania zadania. Uczniowie wypowiedzieli także się na temat zadań problemowych w ankiecie: 

Z odpowiedzi uczniów wynika, że spośród zaproponowanych tematów do opracowania bardzo często mieli oni możliwość wyboru tego, który najbardziej ich interesował. Zadania były dla nich odkrywcze i inspirujące do działania. Uczniom zdecydowanie odpowiadała praca grupowa - dzięki niej mieli okazję ze sobą porozmawiać, korzystali wzajemnie ze swojej wiedzy i umiejętności, łatwiej im było zaprezentować efekt końcowy i wysłuchać opinii – ponosili odpowiedzialność zbiorową za rezultaty. Dzięki zespołowej pracy obowiązki rozkładały się równomiernie na członków grupy, a samodzielne rozwiązywanie problemu od podstaw dało uczniom poczucie satysfakcji. - relacjonowała Ada Bielawska

 

Mimo tego, że konferencja odbywała się zdalnie i była wydarzeniem tłumnym, gospodarze zadbali, by zaprosić uczestników do wspólnej reflekcji na temat glębokiego uczenia się. A uczestnicy nie zawiedli, udzielając licznych odpowiedzi na pytania:

  1. Jakie są trzy najważniejsze elementy lekcji?
  2. Co rozumiesz przez "głębokie uczenie się"
  3. Jaką cechę powinno mieć dobre zadanie edukacyjne"

Odpowiedzi harmonizowały z płynącym z wypowiedzi nauczycieli i uczniów oraz udokumentowanym na zdjęciach i filmach nieprzebranym bogactwem wypracowanych w obydwu szkołach pomysłów na metody pracy głęboko angażujące uczniów i rozwijające ich zdolność myślenia. Poniżej tylko dwa fragmenty ponad 2 godzinnej konferencji:

 

 

O wyciąganiu uczniów ze strefy komfortu ku twórczości, z dużą domieszką humowu - opowiadają i pokazują Ewa Wiśniewska-Szawluk i jej uczniowie z SP32

 

 

O podstępie liderów SUS i wielości podejść do pytania kluczowego, które ma za zadanie "zahaczenie" uwagu uczniów  - opowiada Ada Bielawska z SP41