Dlaczego nie wolno nam przeoczyć „Widocznego uczenia się dla nauczycieli” Johna Hattiego?


Dlaczego nie wolno nam przeoczyć „Widocznego uczenia się dla nauczycieli” Johna Hattiego?

Ilekroć słyszałam Jacka Strzemiecznego mówiącego: ”Musimy dążyć do profesjonalizacji zawodu nauczyciela, profesjonalizacji pracy szkoły…”, myślałam: „O co chodzi z tym profesjonalizmem? Czy nie jesteśmy jako grupa zawodowa dość profesjonalni?”

Okazuje się, że nie. Otworzyła mi na to oczy właśnie książka J. Hattiego „Widoczne uczenie się dla nauczycieli”. Książka pokazuje, jak Hattie rozumie tę profesjonalizację (proces) i profesjonalizm (efekt) nauczycieli. Wnioski zebrane, opisane, przeanalizowane w książce mogą stać się inspiracją

do rozwoju szkoły, do zmiany kultury uczenia się w szkole.

PROFESJONALIZACJA ZAWODU NAUCZYCIELA. NA CZYM TO POLEGA?

Przede wszystkim należy zacząć od przewartościowania roli nauczyciela, czyli nauczyciel powinien odpowiedzieć na pytania: Co ja robię w szkole?  Jak postrzegam  swoją rolę? W jaki sposób myślę

o swojej pracy?

Jednak najważniejsze pytanie, jakie powinien sobie postawić, brzmi: „Jaka jest moja siła oddziaływania na uczenie się uczniów?”

Oddziaływanie na uczniów powinno być stale poddawane ewaluacji, zaś nauczyciel musi uwierzyć

w to, że jest w stanie wywołać pozytywne zmiany w uczniach. W rozdziale „Ramy myślenia nauczycieli, szkolnych liderów, całych systemów” (s. 265) Hattie podaje 8 ram myślenia leżących

u podstaw znaczącej siły oddziaływania w szkołach. W pewnym uproszczeniu są to:

  1. Nauczyciel wierzy, że wpływa na uczenie się uczniów. W szkole odbywa się badanie wpływu nauczania na uczenie się uczniów (ewaluacja) na podstawie dowodów.
  2. Sukcesy i porażki uczniów świadczą przede wszystkim o nauczycielu.
  3. Uczenie się jest ważniejsze od nauczania.
  4. Poszukuje się dowodów na to, że uczeń robi postępy. Jest to informacja zwrotna dla nauczyciela. Jeśli uczeń nie czyni postępów, nauczyciel powinien coś zmienić w swoim sposobie nauczania.
  5. Nauczyciele angażują się w dialog z uczniem. To pomaga budować język danego przedmiotu. Jak wiadomo, język odgrywa kluczową  rolę w konstruowaniu wiedzy.
  6. Uczenie się powinno być dla ucznia wyzwaniem. Nauczyciel czuwa, by uczniowie otrzymywali wyzwania na miarę swoich możliwości.
  7. Zadaniem nauczycieli jest budowanie dobrych relacji w klasie, pokoju nauczycielskim.
  8. Z rodzicami powinien być prowadzony dialog w języku uczenia się.

Powyższe ramy myślenia wymagają umacniania, gdyż stanowią główny element profesjonalizmu tych, którzy są skutecznymi nauczycielami.

PRACA ZESPOŁOWA NAUCZYCIELI

Ramy myślenia o uczeniu się uczniów, to jedno na drodze do profesjonalizacji pracy szkoły. Kolejny element to zespołowa praca nauczycieli. Ważne jest wprowadzenie wysokiego stopnia współpracy, tworzenie środowiska nauczycieli, w którym popełnianie błędów jest postrzegane jako dobra okazja do uczenia się. Nauczyciele „porzucają” fałszywą wiedzę i czują się na tyle bezpiecznie, że mogą wciąż się uczyć. Istotą naszego zawodu nie jest bowiem autonomia lecz współpraca.

SKUTECZNE PRAKTYKI NAUCZANIA

Hattie podaje w swojej książce szereg sprawdzonych, skutecznych praktyk nauczania. Tak postępują najlepsi, najbardziej skuteczni! Opisane praktyki dotyczą:

- przygotowania lekcji,

- rozpoczynania lekcji,

- przebiegu lekcji,

- udzielania informacji zwrotnej,

- zakończenia lekcji.

Należy zwrócić uwagę, że rekomendacje Hattiego poprzedzone były piętnastoletnim okresem badań nad milionami uczniów, dokonaniem metaanaliz ponad 900 badań! Cennym uzupełnieniem książki są listy kontrolne, ćwiczenia, studia przypadków i inne najlepsze praktyki pomagające w poprawianiu osiągnięć.

Wzruszyło mnie to, co Hattie jako rodzic, kieruje pod adresem szkoły:

„Chcę, aby wszyscy przyszli nauczyciele moich córek Sophie i Millie stosowali się do trzech podstawowych zasad, które uważam za fundament nauczania i uczenia się we wszystkich szkołach publicznych:

  1. (…) aby dbali o ich intelekt i wyobraźnię, i stawiali im wyzwania sięgające aż po horyzont możliwości (…). Niech nie zmuszają ich do wykonywania bezmyślnych czynności mających jedynie na celu zabicie czasu (…)
  2. (…) aby z ludzką wrażliwością troszczyli się o Sophie i Millie jako o jednostki rozwijające się (…)
  3. (…) aby starali się maksymalnie rozwinąć ich potencjał do dalszego uczenia się, studiowania, doskonalenia swoich umiejętności oraz podjęcia pracy zawodowej i obudzić potrzebę odpowiedniej jakości życia. (s. 12)

Niewątpliwie, książka Hattiego może być, a nawet powinna, punktem wyjścia do przeprowadzenia zmiany w szkole w obszarze uczenia się uczniów. W tym kontekście musi nastąpić również zmiana

w mentalności nauczycieli, którzy jak dotąd próbują „prywatnie” trafić do ucznia w sposób, w jaki potrafią, interpretując  brak postępów uczniów jako brak ich zaangażowania we własne uczenie się

i unikanie ciężkiej pracy.

Wracając do wątku profesjonalizacji pracy nauczyciela przytaczam za Jackiem Strzemiecznym: „Profesjonalizacja jest zjawiskiem społecznym. Profesjonalizacja polega na społecznych procedurach: tworzenia, gromadzenia i weryfikacji klinicznych oddziaływań. Profesjonalizacja wymaga koleżeńskiej kontroli nad indywidualną praktyką”.

Ze wszech miar polecam wszystkim spotkanie z książką J. Hattiego „Widoczne uczenie się dla nauczycieli”.

 

Bogumiła Wiatrak

Na podstawie: John Hattie, Widoczne uczenie się dla nauczycieli, Biblioteka Szkoły Uczącej się. CEO, Warszawa 2015.